ای مؤمنان، وقت تنگ است؛ دلها را زنده کنید

بسم الله الرحمن الرحیم

﴿ الَم يَأنِ لِلَّذينَ ءامَنوا اَن تَخشَعَ قُلوبُهُم لِذِکر اللهِ وَ ما نَزَل مِنَ الحَقِّ﴾

سوره مبارکه حدید آیه 16

 آیا مؤمنان را وقت آن نرسیده است که دلهایشان به یاد خدا و برای آنچه از حق نازل شده است خاشع شود...

***

 "تخشع" از ماده خشوع، به معنای حالت تواضع و ادب جسمی و روحی است که در برابر حقیقت علم یا شخصی بزرگ به انسان دست می دهد. جالب اینجاست که قرآن گروهی از مؤمنان را مخاطب قرار داده و سرزنش کرده است که چرا در برابر خدا و آیات الهی خشوع نمی کنند و در غفلت و بی خبری اند و دلهای آنان را قساوت و غفلت گرفته است.

 امام علی (ع) فرمودند: « در غفلت آدمی همین بس که عمر خود را در راه چیزهایی که او را نجات نمی دهد هدر دهد.»؛ و نیز فرموده اند: « هر که نفس خود را حسابرسی کند سود بَرد، و هرکه از آن غفلت ورزد زیان بیند.»

 جناب لقمان در اندرز به فرزندش فرمود: « غافل ترین مردم کسی است که از دگرگونی احوال دنیا پند نگیرد.»؛ و نیز به ابوذر فرمودند: «قصد انجام دادن کار نیک کن، هر چند آن را به کار نبندی، تا در زمره غافلان نوشته نشوی.»؛ و نیز فرمودند: « در شگفتم از کسی که او غافل است و از او غافل نیستند (خداوند و ملائکه اش!) و در شگفتم از کسی که در پی دنیاست، در صورتی که مرگ در پی اوست! و در شگفتم از کسی که دهانش را به خنده می گشاید، در حالی که نمی داند آیا خداوند از او خشنود است یا ناخشنود.»¹

 پی نوشت :

 1. همه روایات در میزان الحکمة، باب غفلت، آمده است.

***

سفارش های پیامبر گرامی اسلام حضرت محمد مصطفی صلی الله علیه و آله و سلم به امــیــرالــمــؤمــنــیــن عـلـی عـلـیـه الـســلام :

 یا علی!

 فقری از نادانی بدتر و مالی از عقل سودمندتر و تنهایی  و غربتی از خودپسندی وحشتناکتر نیست.

 هیچ عملی چون عاقبت اندیشی و هیچ پرهیزکاری ای چون خودداری(از گناه) و هیچ حسب و نسبی چون خوشخویی نیست.

 آفت گفتار، دروغ و آفت علم، فراموشی و آفت سخاوت، منت است.

مأخذ : تحف العقول،حرّانی،ص23.

تهیه شده در گروه اینترنتی انتظار یار

واحد قرآن و عترت

حکومت جهانی صالحان سرانجام و بزودی!

***

﴿ وَ لَقَد کَتَبنا فِی الزَّبورِ مِن بَعدِ الذِّکرِ اَنَّ الأرضَ يَرِثُها عِبادِیَ الصّـٰلِحونَ ﴾

و ما در زبور ـ پس از تورات ـ نوشته ایم که این زمین را بندگان صالح من به میراث خواهند برد.

سوره مبارکه انبیاء آیه 105

***

در واقع یکی از پاداش های دنیوی صالحان این است که تلاش آنان در تاریخ بی نتیجه نمی ماند و زمینه ساز نجات جوامع بشری می شود؛ و آیه مذکور به این حقیقت اشاره دارد که این وعده جدید نیست، بلکه در مذاهب گذشته نیز سابقه داشته است؛ و از آن جا که حکومت جهانی صالحان در گذشته تحقق نیافته، در خود آیه اشاره روشنی به قیام امام مهدی(عج) شده است. علاوه بر آن، روایاتی که در تفسیر این آیه از معصومان(ع) نقل شده صراحتاً دلالت بر این دارد که تحقق این آیه شریفه در برپایی حکومت حضرت مهدی(ع) است.

 یوسف گم گشته باز آید به کنعان غم مخور

   کـلـبـه احـزان شـود روزی گـلستـان غـم مـخـور

 ایـن دل غمـدیـده حالش به شود دل بد مکن

ویـن سـر شـوریـده بـاز آیـد به سامان غم مخور

 ای دل ار سیـل فـنـا بـنـیـاد هستی بـرکَـنـد

چون تو را نوح است کشتیبان ز طوفان غم مخور

حافظا در کنج فقر و خلوت شبهای تار

تا بوَد وردت دعا و درس قرآن غم مخور¹

 پی نوشت :

 1. دیوان حافظ، ص303.

*****************************

سفارش های پیامبر گرامی اسلام حضرت محمد مصطفی صلی الله علیه و آله و سلم به امــیــرالــمــؤمــنــیــن عـلـی عـلـیـه الـســلام :

 یا علی!

 ریاکار سه علامت دارد : نشاط در انظار، سستی در خلوت، انتظار ستایش در همه کارها.

 منافق سه علامت دارد : دروغگویی، خیانت در امانت و خلف وعده.

 تنبل سه نشانه دارد : سستی در کار تا حد کوتاهی، کوتاهی کردن تا سر حد تباهی و تباهی تا سر حد گناه( عمل، اول تأخیر می افتد سپس ناقص می شود و سرانجام از دست می رود.)

مأخذ : تحف العقول،حرّانی،ص23.

تهیه شده در گروه اینترنتی انتظار یار

علی: اولین مؤمن

***

﴿وَالسّـٰبقونَ السّـٰبقونَ * اُولـٰئکَ المُقَرَّبونَ * فی جَنـّتِ النَّعيمِ * ثُلَّةٌ مِنَ الأوَّلينَ * و قَليلٌ مِنَ الآخِرينَ * ﴾

و پیشگامان [در ایمان] سبقت گیران [در تقوی].(10) آنان مقربان درگاه اند،(11) در بهشت ها و باغ های پر نعمت خواهند بود.(12) گروه انبوهی از پیشینیان [معصومین از گذشتگان](13) و اندکی از پسینیان[معصومین امتِ اخیر].(14)

سوره مبارکه واقعه آیات 10 الی 14

***

بزرگترین فضیلت معنوی جناب امیرمؤمنان، امام علی(ع) ایمان است ــ ایمانی که هیچ فضیلتی هم تراز و هم سنگ آن نیست؛ بلکه خود مولد همه فضایل و کرامات انسانی است. همه مسلمانان متفق القول اند که وجود مبارک علی(ع) از شرک به خداوند دور بوده و هیچ سابقه بت پرستی و شرک در صحیفه زندگی او وجود نداشته و او پیش از همه صحابه، به پیامبراسلام(ص) ایمان آورده است. او نه تنها حتی به اندازه چشم برهم زدنی به خداوند شرک نورزیده، بلکه خود از بزرگترین بت شکنان بوده است؛ و در تاریخ، داستان بت شکنی او و پیامبر در کعبه به ثبت رسیده است.¹

خودِ آن جناب نیز، به نقل از مدارک معتبر اهل سنت مانند شرح نهج البلاغه بن ابی الحدید، پیوسته می فرمودند:

 « انا الصدیق الاکبر و الفاروق الاول؛ من بزرگترین تصدیق کننده پیامبر(ص) و اولین جداکننده حق از باطل بودم.»

 در شواهد التنزیل، از کتب معروف و معتبر اهل سنت، آمده است: «پیشگامان در ایمان سه نفرند: یوشع، که به موسی(ع) مؤمن شد؛ صاحب یاسین(حبیب نجار) که به عیسی(ع) ایمان آورد؛ علی(ع)، که به پیامبر اسلام(ص) مؤمن شد.»  آری، او نخستین کسی بود که پیامبراکرم(ص) را تصدیق و با او بیعت کرد و با وی نماز خواند. این مطلب مفهوم روایت نبوی است که شخصیتهای بنام صدر اسلام، مانند: ابوسعید خدری، عایشه، عُمر، حاذبن جبل، سلمان فارسی، عبدلارحمن عوف، ابن عباس و انس بن مالک آن را نقل و به آن اعتراف کرده اند.

 پی نوشت:

 1. برای آگاهی از جزئیات این واقعه بنگرید به : کشف الیقین، ص 38 ـ 39.

تهیه شده در گروه اینترنتی انتظار یار

تفسیری جدید از مثال عنکبوت در قرآن

***

خانه عنكبوت در نظر مفسران

تعارض ديدگاه مفسران با علوم جديد

نتايج پژوهش هاي لغوي و قرآني

نتايج پژوهش هاي علمي در مورد عنكبوت

اشكال و پاسخ

رابطة العالم الاسلامي، مركزي است كه در شهر مكه واقع شده و امور تبليغي ديني را انجام مي دهد. حوزه فعاليت اين مركز داخل و خارج عربستان سعودي است. يكي از بخش هاي اين مركز بخش "اعجاز علمي" است كه مجله اي فصلي به نام "الاعجاز العلمي" دارد. مقاله مذكور حاوي نكات تازه اي درباره آيات 41-43 سوره عنكبوت است. وي مثال عنكبوت را مورد بررسي تفسيري و علمي قرار داده و تفسير تازه اي از آن را ارائه مي كند.

مترجم اين مقاله دكتر محمد علي رضايي اصفهاني، عضو هيئت علمي مركز جهاني علوم اسلامي و پژوشگاه فرهنگ و انديشه اسلامي و نيز رئيس هيئت مديره انجمن علمي قرآن پژوهي و مدرس حوزه و دانشگاه است. از آقاي دكتر رضايي اصفهاني تاكنون هشت جلد كتاب و بيش از بيست مقاله تخصصي در حوزه علوم قرآن و حديث منتشر شده است؛ يكي از كتاب هاي ايشان پژوهشي در اعجاز علمي قرآن بوده كه برنده چهار جايزه كشوري است. مترجم، علاوه بر ترجمه دقيق روان، در بخش پاياني به نقد و بررسي آرا نويسنده پرداخته است.

خانه عنكبوت در نظر مفسران

در مورد آيه 41 سوره عنكبوت "ان اوهن البيوت لبيت العنكبوت" تامل و توقف كردم و سپس به كتاب هاي تفسير مراجعه نمودم. (مثل تفسير جامع البيان عن تاويل آيات القرآن، طبري/ مختصر تفسير قرطبي، قرطبي/ تفسير ابن كثير، ابن كثير/ تفسير البحرالمحيط، ابي حيان آندلسي/ فتح الغدي، شوكاني/ تيسير الكريم الرحمن في تفسير كلام المنان، سعدي/ صفوة التفاسير، صابوني/ تفسير ابي السعود، عمادي/ فتح البيان في مقاصد القرآن، فتوجي بخاري/ زادالمسير في علم التفسير، جوزي/ الضوء المنير علي التفسير، صلاحي/ تنوير الاذهان عن تفسير روح البيان، بروسوي/ تفسير القرآن العظيم، قرشي دمشي). همه اين تفاسير بر اين موضوع اتفاق داشتند كه مقصود از " بيت العنكبوت" در اين آيه، همان بيت مادي يعني "خانه" است كه عنكبوت به عنوان محل سكونت خود انتخاب مي كند. در تفسيرها اين خانه را چنين تفسير كرده اند:

- چيزي از آن دفاع نمي كند. (تفسير طبري)

- ضعيف ترين خانه است كه سرما و گرما را نگاه نمي دارد. (قرطبي)

- خانه اي ضعيف. (ابن حيان آندلسي)

- هيچ خانه اي از آن ضعيف تر نيست. (شوكاني)

- از ضعيف ترين خانه هاست. (سعدي)

- ضعيف ترين خانه هاست به خاطر پستي و  كوچكي آن. (صابوني)

- هيچ چيزي در سستي نزديك و مشابه آن نديديم. (عمادي)

- هيچ خانه اي ضعيف تر و سست تر از اين نيست. (قنوجي بخاري)

- سست ترين خانه ها و ضعيف ترين آنهاست. (اصلاحي)

- هيچ خانه اي سست تر از آن در ميان خانه هاي حشرات نيست. (بروسوي)

- ضعيف و سست است. (ابن كثير قريشي دمشقي)

تعارض ديدگاه مفسران با علوم جديد

علوم جديد ثابت كرده اند كه تارها - بافته هاي-  عنكبوت از قويترين بافته هاي طبيعي است و سختي آن از سختي آهن محكم، محكم تر است. تا آنجا كه به نام "آهن حيواني" خوانده مي شود. خانه عنكبوت از قويترين خانه هاست كه از ناحيه استحكام بافت آن مشهور است؛ از اين رو مي تواند در برابر بادهاي شديد مقاومت كند و در تارهاي خود شكارهاي عنكبوت را نگهداري نمايد به طوري كه نمي توانند از آن جدا شوند. از آنجا كه ايمان كامل دارم كه ممكن نيست حقايق علمي با آيات قرآن معارض باشند و اگر تعارض داشتند شكي نيست كه آنچه قرآن ثابت كرده [و به طور قطعي و نص فرموده] حق است و علوم بشري از حقيقت فاصله گرفته است.

با مراجعه به قرآن كريم و كتاب هاي تفسير و كتاب هاي لغت عربي و نيز حقايق علمي كه در مورد عنكبوت و خانه آن و روش زندگي و روابط اجتماعي آن بود، در پي يافتن پاسخي بر اين سوال بودم كه آيا مقصود آيات غير از چيزي است كه كتاب هاي تفسير به آن توجه كرده اند؟ به اين منظور، موارد و آياتي كه واژه "اولياء" در آن به كار رفته بود را جمع آوري كردم تا ببينم چه كساني ولايت دارند و آيا در آيه اي بيان شده كه بت هاي ساختگي و بت هاي پليد را اولياء خود انتخاب كرده اند؟ سپس معناي واژه "اولياء و ولايت" را در كتاب هاي لغت عربي جستجو كردم؛ بعد در مورد واژه "بيت" در كتب لغت عربي جستجو كردم تا ببينم آيا عرب اين كلمه را به معناي ديگري غير از معناي رايج (مسكن) استعمال كرده تا آن معنا، مقصود واژه "بيت" در اين مثال باشد كه خداي سبحان در سوره عنكبوت استفاده نموده است؟ سپس در حقايق علمي در مورد بافته ها و خانه عنكبوت پژوهش كردم تا ببينم كه قوت اين بافته و اين خانه چه اندازه است؛ آيا واقعاً آن خانه - همانطور كه در كتاب هاي تفسير نوشته اند-  ضعيف ترين خانه هاست؟

سپس در مورد روابط اجتماعي عنكبوت ها پژوهش كردم تا ببينم كه نوع روابط بين عنكبوت هاي مذكر و مونث و بچه هاي آنها چگونه است؛ آنها خانواده واحدي هستند و عرب كلمه "بيت" را بر همسر و فرزندان عنكبوت نيز اطلاق مي كند؟ سپس، نتايج مطالب قبل را با همديگر ارتباط دادم تا ببينم، با توجه به يافته هاي من، در اينجا احتمال تفسير ديگري براي آيه وجود دارد؟

نتايج پژوهش هاي لغوي و قرآني

1- واژه "اولياء" در قرآن كريم:

كلمه "اولياء" سي و سه مرتبه در قرآن كريم به كار رفته است و در بيست مورد آنها، اين واژه در مصاديق زير استعمال شده است: كافرون، الذين كفروا، منافقون، يهود و نصاري، الذين اوتوا الكتاب، شياطين، ابليس و نسل او، ستمكاران، الذين هادوا.

و نيز در موارد: الذين آمنوا و هاجروا و جاهدوا و الذين آووا و نصروا، پدران، برادران از كفار، مومنون، مومنات، بندگان صالح خدا؛ ولي در هيچ آيه اي تصريح نشده كه "اولياء" از بت هاي ساختگي و بت هاي پليد باشند.

2- واژه "اولياء" و معناي ولايت در كتب لغت عربي: گويا ولايت به تدبر و قدرت و انجام كار اشاره دارد.

3- معناي واژه "بيت" در كتب لغت عربي:

واژه " بيت" در لغت عرب استعمال زيادي دارد؛ به معناي "خانه شعر" و نيز "مسكن، فرش خانه، كعبه و قبر" مي آيد و نيز به همسر مرد و خانواده اش گفته مي شود.

در معجم الوسيط آمده است: " بيت الرجل: زن و عيال او"

و در لسان العرب آمده است: "بيت الرجل: زن او"

در قاموس محيط آمده است: "البيت: عيال مرد" و در صحاح آمده است:

"البيت: عيال مرد"

نتايج پژوهش هاي علمي در مورد عنكبوت

1- حقايق علمي در مورد تارها و بافته هاي عنكبوت و  خانه آن:

تارهاي عنكبوت از پروتئين ساخته مي شود كه در حفره هاي حريري، شكل مي گيرد و آنچه به دست مي آيد جداً قوي است؛ استحكام آن از استحكام آهن محكم، بيشتر است و دو برابر كش مي آيد بدون آنكه پاره شود₍₁₎ و اين (بافته عنكبوت) در همه موارد، از قويترين الياف طبيعي به شمار مي آيد.

شبكه اي كه عنكبوت ايجاد مي كند قدرتي دارد كه ممكن است بتواند زنبور عسل را- كه حجم آن چند برابر عنكبوت است- بدون اين كه آن شبكه تحت تاثير قرار گيرد يا پاره شود، متوقف كند، در حالي كه آن زنبور سرعتي حدود 32 كيلومتر در ساعت دارد.

"شركت كنديه" اقدام به توليد تارهاي عنكبوت كرده است تا از آنها نخ هاي پزشكي و طناب هايي براي صيد ماهي ها و لباس ضد گلوله بسازد.₍₂₎ ساكنان جزاير "سلمون" نيز در قديم به ساخت تورهاي ماهيگيري از نخ هاي عنكبوت مي پرداختند.

بدين ترتيب روشن است كه "بيت عنكبوت"- به معناي خانه عنكبوت- از قويترين مخلوقات مشهور است. اگر قويترين آنها نباشد.

2- حقايق علمي در مورد زندگي عنكبوت ها و روابط اجتماعي آنها:

عنكبوت ها، گروهي هستند كه در جهان بيش از سي هزار نوع آنها وجود دارد و در حجم و شكل و روش زندگي متفاوت هستند؛ روش زندگي فردي همراه دشمني با يكديگر در آنها غالب است و انواع اندكي از آنها يافت مي شوند كه به صورت دسته جمعي زندگي مي كنند.

جثه عنكبوت هاي ماده از نرها بزرگتر است: غالباً فقط در هنگام ازدواج همديگر را ملاقات مي كنند و عنكبوت نر قبل از عروسي، اقدام به رقص ها و حالات مشخصي در برابر عنكبوت ماده مي نمايد كه مقصودش جلوگيري از غريزه دشمني عنكبوت ماده است. هنگامي كه آميزش آنها تمام مي شود، عنكبوت نرغالباً در لانه باقي مي ماند و اقدام به پنهان شدن از عنكبوت ماده مي كند، چرا كه مي ترسد او را بكشد. كشتن عنكبوت نر بعد از تمام شدن آميزش جنسي، در بين بسياري از عنكبوت ها اتفاق مي افتد؛ مشهورترين اين عنكبوت ها "بيوه سياه" است. در برخي از انواع آنها، عنكبوت ماده، عنكبوت نر را رها مي كند تا هنگامي كه فرزندان از تخم خارج مي شوند، اقدام به قتل او كنند و او را بخورند. در انواع ديگري از عنكبوت، مادر، اقدام به تغذيه فرزندان كوچكش مي كند تا اين كه بزرگ مي شوند و مادرشان را مي كشند و مي خورند.

از اين مطالب روشن مي شود كه نظام اجتماعي و روابط خانوادگي عنكبوت، بر اساس مصالح موقت است، به طوري كه هر گاه اين مصالح تمام مي شود، دشمن همديگر مي شوند و برخي، برخي ديگر را مي كشند.

اين دشمني شديد فقط بعد از اتمام مصلحت ها جلوه گر مي شود و روابط سست و ضعيف بين افراد خانواده عنكبوت آن را سست ترين خانواده ها در ميان آفريده شدگان مشهور قرار مي دهد.

اشكال و پاسخ

صاحبان كتاب هاي تفسير بر آنند كه مقصود از مثال در آيه 41 سوره عنكبوت (مثل الذين اتخذوا من دون الله اولياء كمثل العنكبوت اتخذت بيتا) آن است كه مشركان، معبودان (و بت هايي) غير از خدا را انتخاب مي كنند كه در هنگام حاجت، اميد ياري و فايده و رزق از آنان دارند و در سختي ها به آنان تمسك مي جويند.₍₃₎

برخي مفسران برآنند كه منظور از "اولياء" در اينجا بت هاي ساختگي و بت هاي پليد هستند.₍₄₎ ولي با مراجعه به مواردي كه واژه "اولياء" در قرآن آمده است در مي يابيم كه آيات قرآن در بيست مورد از سي و سه مورد، تصريح كرده كه آن اولياء، از زندگان (مثل كافران و...) هستند و همانطور كه قبلاً گذشت، هيچ آيه اي از آيات قرآن كريم تصريح نكرده كه "اولياء" از بت هاي ساختگي و بت هاي پليد باشند و اين مطلب همسويي معناي "ولايت" است. همانطور كه در لغت عرب وارد شده بود، معناي "ولايت" ياري است كه اشاره به تدبر، قدرت و انجام كار دارد و "ولي" همان دوستدار، دوست و ياور است و اين كارها و تصرفات از جمادات صادر نمي شود.

با مراجعه به حقايق علمي جديد در مورد تارها (بافته هاي عنكبوت و خانه او متوجه اين نكته مي شويم كه علم جديد بدون شك اظهار مي كند: بافته هاي عنكبوت از قويترين بافته هاي طبيعي است و صفت سختي و محكمي دارد.

هنگامي كه ما قبول كرديم مقصود آيه از "بيت"، خانواده و روابط خانوادگي است، توصيف قرآن از آن به عنوان سست ترين خانواده (ان او هن البيوت لبت العنكبوت) مطابق چيزي است كه خداوند براي بندگانش، از خلال علم جديد، در مطالعه حيات عنكبوت ها، روشن كرده است.

از طرفي، جهت شباهت، در مثالي كه در قرآن زده شده است، به طور جدي واضح مي شود، چون كساني كه غير از خدا را دوستان و ياوران خود انتخاب مي كنند فقط براي انجام مصلحت هاي دنيوي است كه به چنين انتخابي دست مي زنند و هنگامي كه اين مصلحت ها تحقق يافت، يا در دنيا و يا در آخرت دشمن يكديگر مي شوند. (الاخلاء يومئذ بعضهم لبعض عدو الا المتقين؛ در آن روز دوستان برخي دشمنان برخي ديگرند مگر افراد پارسا و تقوا پيشه- زخرف /67) همانطور كه بيان كرديم، اين روابط موقت و مصالح آني بر عنكبوت و خانواده او منطبق است.

از طرف ديگر، بين كساني كه غير از خدا را دوستان و ياوران خود انتخاب مي كنند و بين عنكبوت و بيت او (= مسكن او) تفاوت بسيار مي يابيم. از اين جهت كه رابطه بين كساني كه غير خدا را دوست و ياور مي گيرند رابطه بين زندگان است و آن رابطه محبت و دوستي و ياري گري است و اين مطلب بدان سبب است كه معناي "ولايت" (در اولياء) تحقق يابد.

اما روابط بين عنكبوت و خانه مادي او (مسكن) رابطه بين موجود زنده و جماد (موجود غير زنده) است؛ پس در اينجا معناي "ولايت" به معني دوستي و ياري گري تحقق نمي يابد، چون جمادات، نيروي تدبر، اعمال قدرت و انجام كار ندارند. در اين آيه يكي از موارد اعجاز علمي قرآن جلوه گر مي شود؛ اين حقايق- از خانواده و حيات عنكبوت ها- جديداً كشف شده كه خانواده عنكبوت سست ترين خانواده هاست و قرآن كريم بيش از هزار سال قبل از اكتشاف آن- توسط بشر- به اين حقيقت اشاره كرده است.

هنگامي كه به آخر آيه 41 سوره عنكبوت نگاه مي كنيم  متوجه اين مسئله مي شويم كه لو كانوا يعلمون. اگر (بر فرض) مي دانستند. اشاره مي كند كه آنان مقصود (اين مثال قرآني) را نمي دانستند چون اين حقيقت علمي، در هنگام نزول قرآن براي بشر شناخته شده نبود.

طبق آيه 43 سوره عنكبوت يعني " و تلك الامثال نضربها للناس و ما يعقلها الا العالمون"، اين مثال را براي مردم مي زنيم و جز دانايان در مورد آن خردورزي نمي كنند. "خدا ما و شما را از آنان - دانايان خردورز-" قرار دهد. نيز مشخص است كه مقصود از مثال (بيت عنكبوت)غير از معناي ظاهري آن است.

پي نوشت ها:

1- ر- ك: الحشرات في القرآن و الاحاديث النبويه و التراث الشعبي الكويني، دكتر و سيمة الحوطي.

2- تقرير نكسيايناير2002م.

3- ر- ك: تفسير طبرسي، ابن كثير و ديگران (ذيل آيه).

4- ر- ك: زاد المسير في علم التفسير، جوزي.

نوشته: دكتر صلاح رشيد

ترجمه و نقد: دكتر محمد علي رضايي اصفهاني

تهیه شده در گروه اینترنتی انتظار یار

واحد قرآن و عترت

اصول امامت در یک آیه قرآن

***

﴿وَ إذِابتَلی إبراهيمَ رَبُّه‚ بِکَلِماتٍ فَاَتَمَّهُنَّ قالَ إنّي جاعِلُکَ لِلنّاسِ إماماً قالَ وَ مِن ذُرِّيَّتی قالَ لا يَنالُ عَهدِی الظّالمِينَ﴾

و [به یاد آر] هنگامی که ابراهیم را به پروردگارش به اموری بیازمود. پس او همه را به نحو کامل انجام داد. پروردگارش گفت: همانا تو را بر مردم امام و پیشوا کردم. ابراهیم گفت: و از اولاد من چطور؟ گفت: پیمان من به ستمکاران نمی رسد.

سوره مبارکه بقره:124

***

آنچه از این آیه استفاده می شود عبارت است از :

   1) مقام امامت برتر و بالاتر از نبوت است، زیرا خداوند بعد از نبوت ابراهیم(ع) او را کاملا آزمود و با او سخن گفت و او را امام قرار داد؛

  2) مقام امامت انتصاب خداوند است، نه انتخاب مردم (انی جاعلک للناس اماما)؛

  3) مقام امامت غیر از مقام نبوت است و با وجود پیامبران(ع)، بشر از داشتن امام بی نیاز نیست؛

  4) امام ریاست عامه بر همه مردم دارد (للناس)؛

  5) امامت عهدی است بین خدا و مدم که مردم باید با تبعیت از امام، به عهد خویش با خدا وفا کنند (عهدی)؛

  6) امام معصوم(ع) از هر گناه و خطایی مبراست (لا ینال عهدی الظالمین).

تهیه شده در گروه اینترنتی انتظار یار

واحد قرآن و عترت

مزد رسالتم مودت و دوستی با نزدیکان من است!

***

 ﴿قُل لآ أسئَـلُـکُم عَلَيهِ أجراً إلَّا ﭐلمـَوَدَّةَ فِی ﭐلقُربیٰ﴾

***

... بگو: از شما بر این رسالت مزدی، جز محبت خویشاوندانم، نمی طلبم...

سوره مبارکه شوری:333

***

همه مفسران شیعه و بزرگانی از اهل سنت معتقدند که منظور از ذوی القربی نزدیکان پیامبر(ص) است. نکته قابل توجه اینکه قرآن مجید در سوره شعراء و در پنج آیه(109 و 127 و 145 و 164 و 180) از قول حضرت نوح و هود و صالح و لوط و شعیب(ع) نقل می کند که ما هیچ اجر و پاداشی از شما نمی خواهیم؛ اجر و پاداش ما بر پروردگار عالمیان است؛ اما در آیه مورد بحث پیامبر گویا اجر و پاداشی برای خود مشخص کرده اند؛ و آن علاقه شدید به خویشاوندان اوست؛ و در آیه 57 سوره فرقان می فرماید : اجر و پاداش من گزینش راه خدا و حرکت در آن مسیر است.

 از جمع این آیات می توان نتیجه گرفت که پیامبر اسلام نیز، مانند ساید پیامبران الهی، اجر و پاداشی برای شخص خود از مردم نخواسته است؛ بلکه مودت، یعنی محبت شدید به ذوی القربای او، راهی به سوی خدا و لطفی دیگر به امت است؛ و این مودت، آنان را به منشأ عصمت و ولایت و امامت، که دات مقدس احدیت است، هدایت می کند.

 به امامت سوگند // نسزد شعر پر از مدح و ثنا // ریختن پای امام // و ندانستن و پی نابردن // راه کو، چاه کدام؟ // بلکه بایست که راهش را رفت // سخنش را بشنفت // هدف زندگی اش را باید // بهر این مردم گفت.¹

  پی نوشت:

 1. جواد محدثی

تهیه شده در گروه اینترنتی انتظار یار

تبعیت از پیامبر(ص) نشانه دوستی حقیقی با خداست

 ﴿قُل إن کُنتُم تُحِبّونَ الله فَاتَّبِعونی يُحبِبکُمُ الله ُ

وَ يَغفِرلَکُم ذُنوبَکُم وَ الله ُ غَفورٌ رَحيمٌ﴾

***

بگو : اگر خدا را دوست می دارید، پس پیروی از من کنید تا خدا نیز شما را دوست بدارد و گناهانتان را بخشاید؛ و خدا بسیار آمرزنده و مهربان است. آل عمران آیه 31

***

غایت محبت تبعیت است. اگر در دوستی با خداوند صادقید، از رسول او تبعیت کنید. او خواسته های خدا را به شما ابلاغ کرده است؛ و محبت شما به خداوند باید وسیله ای برای التزام عملی به فرمانهای او باشد.

 امام صادق (ع) فرمودند:« کسی که گناه می کند، خدا را دوست نمی دارد» آنگاه این شعر را انشاء نمودند :

تُعصِی الالَهَ و اَنتَ تُظهِرُ حُبّهُ// هذا لَعَمری فِی الفِعالِ بَدیعُ

لَو کانَ حُبـّکَ صادقاً لأطَعتَهُ// إنّ المُحِبّ لِمَن یُحِبُّ مُطیعُ

 یعنی: « معصیت پروردگار می کنی، با این حال اظهار محبت او می کنی. به جانم سوگند، این کار عجیبی است. اگر محبت تو صادقانه بود، از فرمان او اطاعت می کردی؛ زیرا هر که کسی را دوست می دارد از فرمان او پیروی می کند.»¹

 از حضرتش نیز روایت است که : آیا دین جز محبت است؟ که ایشان در پاسخ همین آیه[31 سوره آل عمران] را تلاوت کردند. ²

تهیه شده در گروه اینترنتی انتظار یار

محمد(ص) پیامبری جهانی است

***

﴿وَ مآ أرسَلناکَ إلا کـآفّةً لِلنّاسِ بَشيراً وَ نَذيراً

وَلکِنَّ أکثَرَ النّاسِ لا يَعلَمونَ﴾ سوره مبارکه سبأ : 28

 و تو را به پیامبری نفرستادیم، مگر بر همه مردم؛ مژده دهنده[صالحان] و بیم دهنده [بدکاران]؛ ولکن بیشتر مردم نمی دانند.

***

همه آیاتی که بر خاتمیت پیامبراکرم(ص) دلالت دارد، بر جهانی بودن مأموریت ایشان نیز دلالت دارد.

 پیامبر(ص) فرمودند:«هرکه قرآن به او رسد چنان است که من بوسیله آن با وی رودررو سخن گفته باشم.»آنگاه حضرت این آیه را خواندند:«و این قرآن به من وحی شده تا بوسیله آن، شما و هرکس را که این قران به او رسد هشدار دهم.»1

 پیامبر در حدیث معروف ابوذر، آنگاه که مراحل بندگی خدا را به او می آموزد، می فرماید:«بعد از شناخت خدا، باید به من ایمان آوری و اعتراف کنی که خداوند مرا چراغ هدایت برای همه انسانها قرار داده است.»

 برخی افراد سست ایمان می گویند:«احکامی که پیامبر آورده در زمان ما لازم الاجرا نیست و این دستورها برای سروسامان دادن بوضع نابهنجار مردم جاهل جزیرةالعرب بوده است. آنان اگر به این سخن پیامبر و قرآن ایمان داشتند، برای رسالت او حد و زمانی نمی شناختند؛ و در واقع باید گفت که همه انحرافاتی که در دین از آغاز تاکنون پدید آمده و می آید، بر اثر ضعف ایمان به رسول الله و دستاورد رسالت او بوده است.»

قرآن نسخه شفابخش است. درمان را در آن بجویید!

***

﴿وَ نُنَزِّلُ مِنَ ﭐلقُرءٰانِ ما هُوَ شِفآءٌ وَ رَحمَـةٌ لِلمُؤمِنينَ

وَ لا يَزيدُ ﭐلظّـٰلِمينَ الا خَساراً﴾

و از قرآن آنچه را برای مؤمنان شفا و رحمت است فرو می فرستیم؛ و بر ستمکاران جز ز یان نمی افزاید.

سوره مبارکه اسراء:82

***

«پس درمان خود را از قرآن بخواهید؛ و در سختیها، از قرآن یاری بطلبید که در قرآن، درمان بزرگترین بیماریها، یعنی کفر و نفاق و سرکشی و گمراهی، هست.پس بوسیله قرآن، خواسته های خود را از خدا بخواهید و به دوستی قرآن، به خدا روی آورید و بوسیله قرآن، از خلق خدا چیزی نخواهید؛ زیرا وسیله ای برای تقرب بندگان به خدا بهتر از قرآن وجود ندارد.»¹

چرا قرآن شفا نامیده شده است؟ انسان یک طبیعت ظاهری و مادی دارد و یک طبیعت باطنی و روحی، که خلقت اصلی و فطری اوست؛ و بر اساس آن، عقاید حقه درباره مبدأ و معاد دارد. همانطور که جسم انسان بیمار می شود، روحش نیز مریض می شود؛ و همانطور که برای مرضهای جسمی اش دوایی هست؛ برای بیماریهای روحی اش نیز دوایی هست. قرآن با حجتهای قاطع و برهانهای ساطع شکها و تردیدها و شبهه ها را از بین می برد و قلب را به سلامت برمی گرداند.

  پی نوشت :

 1 ـ نهج البلاغه، خطبه 176.

تهیه شده در گروه اینترنتی انتظار یار

قرآن بیانگر همه چیز است

***

﴿ وَ نزَّلنا عَلَيکَ ﭐلکِتٰبَ تِبيٰاناً لِکُلِّ شَيءٍ وَ هُدًی وَ رَحـمَةً وَ بُشریٰ لِلمُسلِمينَ ﴾

سوره مبارکه نحل:89

***

 ... و این کتاب را بر تو فرو فرستادیم، در حالی که بیان رسا و روشنگر هر چیزی[از علوم و معارف] است و هدایت و رحمت و مایه بشارت برای مسلمانان است.

***

امام علی علیه السلام می فرمایند:«قرآن فرماندهی بازدارنده و ساکتی گویا و حجت خدا بر مخلوقات است. خداوند پیمان عمل کردن به قرآن را از بندگان گرفته و [سرنوشت] آنان را در گرو عمل به دستورهایش قرار داده است. نورانیت قران را تمام و دین خود را به وسیله آن کامل فرموده است؛ و پیامبرش را هنگامی از جهان برد که از تبلیغ احکام قرآن فراغت یافته بود.»¹

 امام صادق سلام الله علیه می فرمایند:«همانا خدای عزیز و جبار و راستگو و نیکخواه کتابی را بر شما فروفرستاد که خبرهای شما و آنان که پیش از شما بودند و آنان که بعد از شما می آیند و اخبار و اطلاعات آسمان و زمین در آن است.»²

 رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم فرمودند:«قرآن ادبستان و خوان و سفره الهی است. پس تا می توانید از این سفره بهره برگیرید و در این ادبستان ادب آموزید.»³

 امام علی ابن الحسین سلام الله علیه می فرمایند:«اگر همه کسانی که در شرق و غرب عالم اند بمیرند و من تنها بمانم، چون قرآن با من باشد، از این تنهایی وحشت نخواهم کرد.»⁴

پی نوشت : 43

 1 ـ نهج البلاغه، خطبه 183.

 2 ـ اصول کافی،ج4، ص 399.

 3 ـ بحارالانوار،ج92،ص19.

 4 ـ اصول کافی،ج4،ص403.

تهیه شده در گروه اینترنتی انتظار یار

آینده نگری ، آینده نگری !

***

﴿ وَاتَّبِعوا أحسَنَ مآ اُنزِلَ إلَيکُم مِن رَبِّکُم مِن قَبلِ أَن يَأتِيَکُمُ ﭐلعَذابُ بَغتَةً وَ أنتُم لا تَشعُرونَ ﴾

سوره مبارکه زمر :55

***

و از بهترین چیزها، که از جانب پروردگارتان بر شما فرو فرستاده شده است، پیروی کنید؛ پیش از آنکه عذاب ناگهانی بر شما فرا رسد، در حالی که آگاه نباشید.

***

العمل العمل ثم النهایه النهایه و الاستقامه الاستقامه ...

 «عمل صالح، عمل صالح! سپس آینده نگری، آینده نگری! و استقامت، استقامت! آنگاه، بردباری،بردباری! برای هریک از شما عاقبت و پایانِ مهلتی تعیین شده است، پس با نیکوکاری به آنجا برسید. همانا پرچم هدایتی برای شما برافراشتند، با آن هدایت شوید؛ و برای اسلام نیز هدف و نتیجه ای است، به آن برسید؛ و با عمل به واجبات، حقوق الهی را ادا کنید که وظایف شما را آشکارا بیان کرده است؛ و من گواه اعمال شمایم و در روز قیامت از شما دفاع می کنم و به سود شما گواهی می دهم. آگاه باشید! آنچه از پیش مقرر شده بود به وقوع پیوست و خواسته های گذشته الهی انجام شد؛ و همانا من با تکیه به وعده های الهی و براهین روشن او سخن می گویم که فرمود: " و آنان که گفتند پروردگار ما الله است و سپس استقامت ورزیدند، فرشتگان فرود می آیند و می گویند نترسید و محزون نباشید و بشارت باد بر شما بهشتی که به شما وعده داده اند!"¹»²

پی نوشت :

 1 ـ سوره مبارکه فصلت آیه 30.

 2 ـ نهج البلاغه ، خطبه 176.

تهیه شده در گروه اینترنتی انتظار یار

بسم الله الرحمن الرحیم

﴿ قُل يٰعِبٰادِیَ ﭐلَّذينَ اَسرَفوا عَلیٰ أنفُسِهِم لا تَقنَطوا مِن رَحمَةِ اللهِ إِنَّ اللهَ يَغفِرُﭐلذُّنوبَ جَميعاً إنَّه‚ هُوَ ﭐلغَفورُ ﭐلرَّحيمُ ﴾

سوره مبارکه زمر : آيه 53

***

بگو : ای بندگان من، که در جنایت به خویش[به واسطه گناه] از حد گذشتید، از رحمت خدا نومید مگردید. بی تردید خداوند همه گناهان را می آمرزد؛ زیرا اوست آمرزنده و مهربان.

***

یأس از رحمت خداوند از جمله مهلکات عظیم و گناهان کبیره است و انسان را از محبت خداوند باز می دارد. آیه 56 سوره حجر و 87 یوسف نیز بر این مطلب دلالت دارند.

 برخیز تا به عهد امانت وفا کنیم ... تقصیرهای رفته به خدمت قضا کنیم

 بی مغز بود سر که نهادیم پیش خلق ... دیگر فروتنی به در کبریا کنیم

 دارالشفای توبه نبسته است در هنوز ... تا درد معصیت به تدارک دوا کنیم

 روی از خدا به هر چه کنی شرک خالص است ... توحید محض کز همه رو در خدا کنیم

 پیراهن خلاف به دست مراجعت ... یکتا کنیم و پشت عبادت دوتا کنیم

 چند آید این خیال و رَوَد در سرای دل ... تا کی مقام دوست به دشمن رها کنیم

 چون برترین مقام مَلَک دونِ قدر ماست ... چندین به دست دیو زبونی چرا کنیم

سیم دَغل خجالت و بدنامی آورد ... خیز ای حکیم تا طلب کیمیا کنیم

یا رب تو دست گیر که آلا و مغفرت

در خورد توست و در خور ما هر چه کنیم¹

پی نوشت : 40

 1 ـ غزلیات سعدی، ص 698.

تهیه شده در گروه اینترنتی انتظار یار

باید تا وقت هست کاری کرد...

***

 وَ اَنـيبو اِلی رَبِّکُم وَ اَسلِموا لَه مِن قَبلِ اَن يـَأتِيَکُمُ العَذابُ ثُمَّ لا تُنصَرونَ

و به سوی پروردگارتان باز گردید و تسلیم او شوید، پیش از آنکه عذاب [ناگهانی دنیا و یا عذاب آخرت] به شما برسد و دیگر یاری نشوید.

سوره مبارکه زمر آیه 54

***

فاتّقوآ اللهَ عبادَاللهِ و بادِرُوا آجالَکُم بِاَعمالِکُم ...

 «ای بندگان خدا، از خدا بپرهیزید و با اعمال نیکو به استقبال اجل بروید و با چیزهای فانی دنیا آنچه جاوید است بخرید.»

 «از دنیا کوچ کنید که برای کوچ دادنتان تلاش می کنند.»

 «آماده مرگ باشید که بر شما سایه افکنده است.»

 «چون مردمی باشید که بر آنان بانگ زدند و بیدار شدند و دانستند دنیا خانه جاویدان نیست و آن را با آخرت مبادله کردند.»

 «خدای سبحان شما را بیهوده نیافرید و به خود وانگذاشت. میان شما تا بهشت یا دوزخ، فاصله اندکی جز مرگ، نیست. زندگی دنیا، که گذشتن لحظه ها از آن می کاهد و مرگ آن را نابود می کند، سزاوار است که کوتاه باشد. زندگی ای که شب و روز آن را به پیش می راند، بزودی پایان می یابد. مسافری که با خود سعادت یا شقاوت می برد، باید بهترین توشه را بردارد. از این خانه دنیا، زاد و توشه بردارید که فردای رستاخیز نگهبانتان باشد.»¹

  پی نوشت : 39

 1 ـ نهج البلاغه، خطبه 64.

تهیه شده در گروه اینترنتی انتظار یار 

بسم الله الرحمن الرحيم

کُلُّ نَفسٍ ذآئقَـةُ المـَوتِ وَ نَبلُوکُم بِالشَّرِّ وَ الخَـيرِ فِتنَةً وَ اِلَينا تُرجَعونَ

سوره مبارکه انبياء آيه 35

***

هرکسی طعم مرگ را خواهد چشید؛ و شما را با بدی و خوبی[مرض و صحت و فقر و ثروت] می آزماییم؛ و به سوی ما بازگردانده می شوید.

***

قرآن مرگ را مرحله ای از مراحل تدبیر الهی و حرکت انتقالی انسان به سوی کمال و قانونی عمومی و همگانی می داند که هیچ راه گریزی از آن نیست.¹ ترس از مرگ یا نتیجه کرده های خود انسان است و یا به سبب برداشت غلطی است که از مرگ دارد.² چون مرگ و عوالم بعد از آن، جزا و محصول اعمال خود ماست، پس سزاست به جای ترس از مرگ، از خود بترسیم؛³ زیرا به اندازه ذره ای ظلم نمی شود و پاداش یا کیفر دقیقا منطبق با کرده های ماست و هرکسی در گروه کرده های خویش است.⁴

عارف رومی این مفاهیم را در دفتر سوم مثنوی چنین بیان کرده است:

 مرگِ هریک ای پسر هم رنگ اوست ... پیش دشمن دشمن و بر دوست دوست

 آنک می ترسی ز مرگ اندر فرار ... آن ز خود ترسانی ای جان هوش دار

 رویِ زشتِ تو است نه رخسار مرگ ... جانِ تو همچون درخت و مرگ، برگ

 از تو رسته است اَر نکوی است اَر بد است ... ناخوش و خوش هر ضمیرت از خود است

گر به خاری خسته ای خود کِشته ای

ور حریر و قز دری خود رشته ای⁵

***

پی نوشت :

 1 ـ مؤمنون: 15 ؛ آل عمران : 185 ؛ نساء : 78 .      2 ـ  سوره مبارکه جمعه : 7 .      3 ـ سوره مبارکه نبأ : 26 .       4 ـ بقره : 286 ؛ مدثر : 38 .

  5 ـ مثنوی معنوی، دفتر سوم، بیت 3439 ـ 3444 .

تهیه شده در گروه اینترنتی انتظار یار

بسم الله الرحمن الرحیم

***

آفرینش انسان و دمیدن روح الهی

****

سوره مبارکه «ص»:71

****

فَإِذَا سَوَّيْـتُـهُ وَنَفَخْتُ فِيهِ مِن رُّوحِي فَقَعُـوا لَهُ سَاجِدِينَ  

***

  پس چون ساخت کالبد او را کامل کردم و از روح خود در آن دمیدم، همگی سجده کنان در برابر او درافتید.

***

شگفتی آفرینش آدم(ع) را از زبان امیرالمؤمنین(ع) در خطبه اول نهج البلاغه می خوانیم :

 « سپس خداوندِ بزرگ، خاکی از قسمت های گوناگون زمین، از قسمت های سخت و نرم، شور و شیرین، گِرد آورد. آب بر آن افزود تا گِلی خالص و آماده شد؛ و با افزودن رطوبت، چسبناک گردید که از آن اندامی شایسته و عضوهایی جدا و به یکدیگر پیوسته ساخت. آن را خشکانید تا محکم شد. خشکاندن را ادامه داد تا سخت شد تا زمانی معین و سرانجامی مشخص، اندام انسان کامل گردید. آنگاه از روحی که آفرید در آن دمید تا به صورت انسانی زنده درآمد، دارای نیروی اندیشه، که وی را به تلاش اندازد، و دارای افکاری که در دیگر موجودات تصرف کند؛ و به انسان اعضا و جوارحی بخشید که در خدمت او باشند؛ و ابزاری عطا فرمود که آنها را در زندگی به کار گیرد. قدرت تشخیص به او داد تا حق و باطل را بشناسد؛ و حواس چشایی و بویایی و وسیله تشخیص رنگها و اجناس مختلف را در اختیار او قرار داد.انسان را مخلوطی از رنگهای گوناگون و چیزهای همانند و سازگار و نیروهای متضاد و مزاجهای گوناگون و گرمی و سردی و تری و خشکی قرار داد...»

دوش دیدم که ملایک در میخانه زدند

گِل آدم بسرشتند و به پیمانه زدند¹

  پی نوشت ها :

 1 ـ دیوان حافظ، ص221.             

تهیه شده در گروه اینترنتی انـتـظــار یـــار

بسم الله الرحمن الرحیم

***

آفرینش زمین و آسمانهای هفت گانه

****

سوره مبارکه فصلت:11 ـ 12

****

ثُمَّ اسْتَوَى إِلَى السَّمَاء وَهِيَ دُخَانٌ فَقَالَ لَهَا وَلِلْأَرْضِ اِئْتِيَا طَوْعًا أَوْ كَرْهًا قَالَتَا أَتَيْنَا طَائِعِينَ

فَقَضهُنَّ سَبعَ سَمواتٍ فی يَومَينِ

***

پس [از خلقت اصل زمین، اراده حتمی خدا] متوجه آسمان شد، در حالی که [ماده اولی آن] دود بود. پس به آن و به زمین گفت : خواه به اطاعت یا به اکراه بیایید. آن دو [به زبان حال و مقهوریت ذاتی] گفتند: مطیعانه آمدیم. پس آن گاه هفت آسمان را در دو روز آفرید.

***

در حدیث است که امام علی بن موسی الرضا(ع) در مقام توضیح آسمانهای هفتگانه (که بالطبع هر آسمانی، زمینی نیز خواهد داشت) دست چپ خود را باز کردند و دست راست را بر روی آن گذاشتند و فرمودند:«این زمین دنیاست و آسمان دنیا گنبد روی آن است؛ و زمین دوم روی آسمان دنیاست و آسمان دوم گنبد روی آن است... و آسمان هفتم بر روی زمین هفتم است گنبد است؛ و عرش خدای تعالی بر فراز آسمان هفتم جای دارد. این است معنای سخن خداوند که فرمود: " خدایی که هفت آسمان را بیافرید."»¹

عجیب این که پیامبر اکرم(ص) نسبت بزرگی هر آسمان با زمینش را به نسبت بیابانی بزرگ با حلقه ای افتاده در آن تشبیه کرده اند.²

  پی نوشت ها :

 1 ـ میزان الحکمه، ج3، ص 1464.                     2 ـ روضه کافی، ص 153.

تهیه شده در گروه اینترنتی انـتـظــار یـــار

سوره مبارکه احقاف

***

بسم الله الرحمن الرحیم

مَا خَلَقْنَا السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ وَمَا بَيْنَهُمَا إِلَّا بِالْحَقِّ وَأَجَلٍ مُّسَمًّى...(3)

***

 ما آسمانها و زمین و آنچه را در میان آن دو هست جز به حق و تا مدتی معین نیافریدیم...

***

  در بسیاری از آیات بیان شده است که هرچه در این جهان هست اجلی دارد.¹

 اجل یعنی مدت معین؛ و درباره انسان، یعنی مدت مقرر شده برای زندگی او. از این رو به مرگ اجل می گویند که بر دوقسم است: اجل معلق و مبهم؛ اجل مسمّی و حتمی، که در نزد خدا معین است و عبارت است از پایان استعداد جسم برای بقا؛ اما اجل معلق مشروط به چیزی است که اگر آن چیز تحقق یابد، اجل در آن زمان فرا می رسد. قرآن دراین باره می فرماید: ایمان به دعوت انبیاء و عمل به برنامه های انها جلوی اجل معلق را می گیرد و سبب ادامه یافتن زندگی انسان تا اجل مسمّی می شود.²

***

 امام صادق(ع) فرمودند:«گاهی انسان گناه می کند و از اعمال نیکی همچون نماز شب بازمی ماند.» آنگاه فرمودند:« بدانید که کار بد در فنای انسان از کارد در گوشت سریع تر اثر می کند.»³

 در روایت دیگری از امام باق(ع) آمده است:«نیکوکاری و انفاق پنهانی فقز را برطرف و عمر را افزون می کند و مانع هفتادگونه مرگ و میر بد می شود.»⁴ پس این که در روایات فراوانی آمده است که انفاق یا صله رحم عمر را طولانی و بلاها را برطرف می کند بدین معناست که اجل معلق را مانع می شود.

****

 پی نوشت ها :

 1) احقاف:3 ؛لقمان:29 ؛بقره:36 ؛اعراف:34 ؛منافقون:11 ؛حج:5 .                2) ابراهیم:10 .

 3) سفینة البحار ،ج1 ،ص488 .                                                                        4) همان ، ج4 ، ص23 .

تهیه شده در گروه اینترنتی انتظار یار

وَهُوَ الَّذِي خَلَق السَّمَاوَاتِ وَالأَرْضَ فِي سِتَّةِ أَيَّامٍ وَكَانَ عَرْشُهُ عَلَى الْمَاء... 

و او همان است که آسمانها و زمین را در حالی که تخت[سلطنت] او بر آب بود در شش روز بیافرید...

And He it is Who created the heavens and the earth in six periods-and His dominion (extends) on the water... «7»

   عرش بمعنای سقف و کنایه از قدرت و سلطنت است؛ و منظور از شش روز شش دوره است که هر دوره ممکن است میلیونها و یا میلیاردها سال باشد؛ و شاید این شیوه خلقت علم و حکمت و قدرت و عظمت پروردگار را بهتر بنمایاند. درباره خلقت عالم چند مطلب مهم از قرآن فهمیده می شود:

 1)منشأ آفرینش آب بوده است. امام باقر(ع) میفرماید:«همه چیز آب بود و عرش خدا بر آب بود. پس خداوند به آب فرمان داد، آتشی شعله ور شد. سپس آتش خاموش شد و از آن دودی برخاست؛ و آسمانها را از آن دود آفرید و زمین را از خاکستر آن آتش خلق کرد.»¹

2) خداوند عالم را به نیکوترین وجه و صورت آفریده است.²

3) توحید در خالقیت یعنی اینکه خدای تعالی به هیچ سبب در آفرینش موجودات نیازمند نبوده است. البته این مطلبی است که حتی مشرکان هم غالباً به آن معترف اند؛ جنانکه قرآن میفرماید:«اگر از مشرکان بپرسی چه کسی آسمانها و زمین را آفریده است؟ میگویند: الله.»³

4) خداوند خالق و حافظ همه چیز و ناظر بر همه اشیاست:«اَللهُ خالِقُ کُلِّ شَیءٍ و هُوَ عَلی کُلِّ شَیءٍ وَکیل.»⁴

5)خلقت خداوند دایم و مستمر است؛⁵ و لحظه به لحظه فیض وجود از ناحیه خداوند به ممکنات می رسد و اگر یک دم رابطه ما با او قطع شود، همه نابود می شویم؛ مانند خورشید که آفتابش دایماً فیض بخش است و اگر لحظه ای قطع شود، عالم ظلمانی می شود. پس نه تنها در اصل وجود به او محتاجیم، بلکه در بقا نیز متکی به اوییم.

 پی نوشتها:

 1ـ اصول کافی،ج8،ص153.    2ـ سجده/7    3ـ زمر/38      4 ـ زمر/62     5 ـ رحمان/29

فَأَقِمْ وَجْهَكَ لِلدِّينِ حَنِيفًا فِطْرَةَ اللَّهِ الَّتِي فَطَرَ النَّاسَ عَلَيْهَا لَا تَبْدِيلَ لِخَلْقِ اللَّهِ ذَلِكَ الدِّينُ الْقَيِّمُ وَلَكِنَّ أَكْثَرَ النَّاسِ لَا يَعْلَمُونَ  

پس حق گرایانه به این دین[اسلام] روی آور؛ [و] هرگز تبدیلی در آفرینش [تکوینی] خدا نباشد. این است دین ثابت و استوار؛ اما بیشتر مردم نمی دانند

Then set your face upright for religion in the right state-the nature made by Allah in which He has made men; there is no altering of Allah's creation; that is the right religion, but most people do not know(30)

   خدا در این آیه خطاب به پیامبر صلی الله علیه و آله می فرماید: دین را وجهه نظر خود قرار بده؛ یعنی توجهت کاملا بسوی دین باشد؛ خود را درست مواجه با دین قرار بده؛ نکند بخشی از وجودت به دین پشت کرده باشد؛ سرشت خدایی ـ که خدا همه انسانها را بر آن سرشته ـ این است؛ یعنی خداخواهی و رو به سوی او کردن. خداوند می خواهد بفرماید که ای پیامبر، چیزی برخلاف فطرت و خواست فطری به تو نگفتم. تمام توجهت به دین باشد. البته باید به این نکته دقت کرد که احکام دین و قواعد اصولی دین موافق با نوع آفرینش انسان است: اگر در دین دستور داده شده که خدا را پرستش کنید، پرستش خدا موافق فطرت و خلقت آدمی است؛ اگر گفته شده است دیگران را یاری و عدالت را مراعات کنید و ستم نکنید، انسان باطناً اینها را می طلبد؛ و این است راز پیروزی دین خدا، اسلام.

در اندرون من خسته دا ندانم کیست  

  که من خموشم و او در فغان و در غوغاست

 حافظ  علیه الرحمه

يا علي! سه خصلت نزد خدا از هر عملی محبوبتر است: 1ـ انجام واجبات، کسی که واجبات الهی را انجام دهد از عابدترین مردم است. 2ـ ترگ گناهان، کسی که از گناه بپرهیزد، از پرهیزگارترین مردم است. 3ـ قناعت، هرکه به آنچه خدا روزی کرده قناعت کند از بی نیازترین خلق است . 

 مأخذ : تحف العقول

...إِنَّ رَبِّي لَسَمِيعُ الدُّعَاء

 ...به راستی، پروردگار من شنونده دعاست.

most surely my Lord is the Hearer of prayer .

   « سمیع » یعنی همیشه و بسیار شنونده ـ شنونده ای که حتی کلام مخفی و سخن در گوشی را می شنود و کلام آشکار و سخن پنهان و حرف زدن و سکوت در نزد او مساوی است. شنوایی درباره خداوند هرگز به معنای شنیدن با ابزار شنوایی نیست؛ بلکه او بی آن که گوش داشته باشد صداهایی را که مخلوقاتش با گوش خود می شنوند می شنود، به این نحو که همه شنیدنی ها در نزد او حاضر است؛ و این تأکیدی است بر آگاهی خداوند به همه چیز. در قرآن بیش از پنجاه بار بر شنوایی تصریح شده که بیش از چهل بار آن با صفت «بصیر»؛بسیار بینا و «علیم»؛ همیشه دانا همراه است.

پس سمیع یعنی عالِم به شنیدنیها؛ و شنیدنیها عبارت است از: صداها و حرفها. بدین ترتیب، سمیع بودن خدا به این معناست که چیزی از صداهای مخلوقاتش از او پنهان نیست و او به هر چیزی معلومی عالم است و یکی از معلومات، صداهای مخلوقات است. پس می توان گفت شنوایی خداوند برخاسته از علم و قدرت اوست.

امیرالمؤمنین علیه السلام بارها، در عبارات مختلف، بر این معنا تصریح کرده اند؛ از آن جمله در شناخت صفات خداوند فرموده اند: «هر شنونده ای، جز خدا، در شنیدن صداهای ضعیف کر و از شنیدن صداهای قوی ناتوان است و آوازهای دور را نمی شنود»1؛ و آنگاه که از قدرت خداوند سخن می راند، چنین می گوید:«... هر که سخن گوید می شنود و هر که ساکت باشد اسرار درونش را می داند»2؛ و آنگاه که علم و دانش الهی را توصیف می کند، می فرماید:«همانا آنچه بندگان در شب و روز انجام می دهند بر خداوند پنهان نیست. او دقیقا از اعمال آنان آگاه است و با علم خویش بر آنان احاطه دارد. اعضای شما مردم گواه او و اندام شما سپاهیان او و روان و جانتان جاسوسان اویند و خلوتهای شما بر او آشکار است»3؛ و در مقام ترغیب مردم به تحصیل تقوی و عمل، می فرماید: «مردم، عمل کنید که عمل نیکو به سوی خدا بالا می رود و توبه سودمند است و دعا به اجابت می رسد و آرامش برقرارو قلم های فرشتگان در جریان است...»4

در ادعیه مأثوره 5 ، نیز به شنوایی خداوند، که در حقیقت به معنای اجابت و قبول اوست، تصریح شده است: «یا سامع الاصوات یا عالم الخفیات؛ ای شنوای صداها و دانای رازها»6؛ «یا سامع الشکایا؛ ای شنوای شکایتها»7؛ «یا اسمع السامعین؛ ای شنواترین شنوایان»8

امام حسین سلام الله علیه نیز در دعای ماندگار عرفه عرضه می دارد:

«او دعای بندگان را مستجاب می کند.»

 آنی تو که حالِ دلِ نالان دانی                    احوال دل شکسته بالان دانی

گرخوانمت از سینه سوزان شنوی                 ور دم نزنم زبان لالان دانی

ابو سعید ابوالخیر

 پی نوشت ها:

1ـ نهج اللاغه، خطبه65.         2ـ همان،خطبه109.           3ـ همان، خطبه199.         4ـ همان، خطبه230.       

  5ـ دعاهایی که از معصومان سلام الله علیهم اجمعین، صادر شده است.     6ـ مفاتیح الجنان، دعای جوشن کبیر.           7ـ همان         8ـ همان

يا علي! همیشه راستگو باش، هیچگاه دروغ از دهانت بیرون نیاید و هرگز به خیانت اقدام مکن. از خدا چنان بترس که گویا او را به چشم می بینی، مال و جان را در راه دین نثارکن و خود را به اخلاق نیک بیارای و از خوی های بد بپرهیز .                                 منبع : تحف العقول

قرآن و عترت

مهدویت

گفتگو

حجاب

چشمه سار عشق

واحد ادب و هنر

واحد معرفت

مطالب علمی

راه محمد صلی الله علیه و آله

واحد ضد صهیونیست

عضویت در گروه اینترنتی انتظار یار